Κυριακή, 20 Νοεμβρίου 2011

ΗΡΑΚΛΗΣ (Α΄ μέρος)

HΡΑΚΛΗΣ

ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΚΑΙ ΦΩΤΕΙΝΟΣ ΗΡΩΑΣ


Ζηνς μν πϊς α Κρονονος, ατρ ιζν
εχον πειρεσην·
Οδύσσεια, λ 620



Μεγάλες είδα συμφορές, και ας ήμουν γιος του Δία.


Ο Ηρακλής αποτελεί μια διχασμένη μορφή στον αρχαιοελληνικό κόσμο: βρίσκεται ταυτόχρονα στην κορφή, αλλά και στον πάτο, στον Όλυμπο και στα Τάρταρα.


ΟΜΗΡΟΣ
Ιλιάδα

          Όταν η Θέτις προσπαθεί να αποτρέψει τον Αχιλλέα από την απόφασή του να ξαναγυρίσει στο πεδίο της μάχης και του προλέγει ότι θα πληρώσει τη δόξα με το θάνατο, ο Αχιλλέας  τη στιγμή της τελικής εκλογής του  επικαλείται το παράδειγμα του Ηρακλή.

οδ γρ οδ βη ρακλος φγε κρα,
ς περ φλτατος σκε Δι Κρονωνι νακτι·
λλ μορα δμασσε κα ργαλος χλος ρης.
ΙΛΙΑΔΑ, Σ 117-120

Μήτε ο Ηρακλής ο τρανοδύναμος δεν ξέφυγε το Χάρο,
που ο Δίας αφέντης τον αγάπησε, του Κρόνου ο γιος, περίσσια.
κι όμως η Μοίρα κι η άγρια μάνητα τον δάμασαν της Ήρας

Οδύσσεια

          Είναι ημίθεος και ταυτόχρονα φάντασμα στην κόλαση. Ο Οδυσσέας δεν μπορεί να κρύψει την έκπληξή του αντικρίζοντάς τον.

ν δ μετ εσενησα βην ρακληεην,
εδωλον· ατς δ μετ θαντοισι θεοσι
τρπεται ν θαλίῃς κα χει καλλσφυρον βην,
παδα Δις μεγλοιο κα ρης χρυσοπεδλου.
Οδύσσεια, λ, 601-604
Τότε είδα και το φάντασμα του ξακουστού Ηρακλή,
που χαίρεται μές στ΄ αγαθά με τους ουράνιους όλους
κι απόχτησε γυναίκα του την κρυσταλλόποδη Ήβη
κόρη της χρυσοσάνταλης της Ήρας και του Δία.


          Στη σύντομη συνάντησή του με τον Οδυσσέα, ο Ηρακλής αναφέρει ένα μόνο από τους άθλους, τη σύλληψή του Κέρβερου στον Άδη. Τώρα και οι δύο, εξημερωτής και φύλακας, βρίσκονται για πάντα στον Άδη.

κα ποτ μ νθδ πεμψε κν ξοντ· ο γρ τ λλον
φρζετο τοδ γ μοι κρατερτερον εναι εθλον·
τν μν γν ννεικα κα γαγον ξ Ἀίδαο·                                              
ρμεας δ μ πεμψεν δ γλαυκπις θνη.
Οδύσσεια, λ, 623-626

Μ΄ έστειλε μια φορά κι εδώ το σκύλο να του φέρω,
γιατί δε βρήκε πιο βαρύ να μου προστάξει αγώνα.
μα εγώ του τον ανέβασα, τον έβγαλα απ΄ τον Άδη,
καθώς μ΄ οδήγησε ο Ερμής κι η Αθηνά η Παλλάδα


ΟΜΗΡΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ
          Η θεμελιώδης δραματική αντίθεση ήττας και θέωσης, ζωής τυραννισμένης και ουράνιας ευτυχίας, παρουσιάζεται γλαφυρά στον Ομηρικό ύμνο.

Εἲς  ̔Ηρακλέα Λεοντόθυμον
ρακλέα, Δις υόν, είσομαι, ν μέγ' ριστον
γείνατ' πιχθονίων Θήβς νι καλλιχόροισιν
λκμήνη μιχθεσα κελαινεφέι Κρονίωνι:
ς πρν μν κατ γααν θέσφατον δ θάλασσαν
πλαζόμενος πομπσιν π' Ερυσθος νακτος
πολλ μν ατς ρεξεν τάσθαλα, πολλ δ' νέτλη:
νν δ' δη κατ καλν δος νιφόεντος λύμπου
ναίει τερπόμενος κα χει καλλίσφυρον βην.
χαρε, ναξ, Δις υέ: δίδου δ' ρετήν τε κα λβον.

Τον Ηρακλή τον γιο του Δία θα υμνήσω, τον πιο ισχυρό
απ΄ τους θνητούς στη Θήβα την απλόχωρη που γέννησε
η Αλκμήνη με τον μαυροσύννεφο σαν έσμιξε Κρονίωνα,
αυτός που κάποτε στην αχανή τη θάλασσα και τη στεριά
αφού περιπλανήθηκε με προσταγή του βασιλιά Ευρυσθέα
ανδραγαθίες πολλές κατόρθωσε και υπέφερε πολλά,
τώρα όμως πια σε καλό τόπο του χιονοσκέπαστου Ολύμπου
διαμένει απολαμβάνοντας, και την ομορφοστράγαλη την Ήβη έχει
Χαίρε, του Δία γιε, ω βασιλιά, και χάριζε ευτυχία κι αρετή.




ΗΣΙΟΔΟΣ

Θεογονία
          Ο Ησίοδος περιγράφει τον Ηρακλή να καθαρίζει τη γη από τα τέρατα.

τ τρτον δρην ατις γενατο λυγρ εδυαν
Λερναην, ν θρψε θε λευκλενος ρη
πλητον κοτουσα βίῃ ρακληείῃ.                                         
Κα τν μν Δις υἱὸς νρατο νηλι χαλκ
μφιτρυωνιδης σν ρηιφλ ολάῳ
ρακλης βουλσιν θηναης γελεης.
Θεογονία, στ. 313-318

(Η Έχιδνα) Τρίτη την Ύδρα πάλι γέννησε που μόνο το κακό γνωρίζει
τη Λερναία, που την ανέθρεψε η Ήρα, η θεά με τα λευκά τα μπράτσα,
άπληστα οργισμένη με το δυνατό Ηρακλή.
αυτήν ο γιος του Δία ο Ηρακλής τη θανάτωσε με το χαλκό τον ανελέητο,
από το σόι του Αμφιτρίωνα, μαζί με τον Ιόλαο, τον πολεμόχαρο,
χάρη στις συμβουλές της Αθηνάς που το στρατό οδηγάει.


          Ο Ηρακλής επίσης περιγράφεται να σκοτώνει το όρνιο που κατέτρωγε το συκώτι του Προμηθέα.

Τν μν ρ λκμνης καλλισφρου λκιμος υἱὸς 
ρακλης κτεινε, κακν δ π νοσον λαλκεν
απετιονδ κα λσατο δυσφροσυνων
οκ ἀέκητι Ζηνς λυμπου ψιμδοντος,
φρ ρακλος Θηβαγενος κλος εη                                    
πλεον τ τ προιθεν π χθνα πουλυβτειραν.
Τατ γ ρ ζμενος τμα ριδεκετον υἱόν·
κα περ χωμενος παθη χλου, ν πρν χεσκεν,
ονεκ ρζετο βουλς περμενει Κρονωνι.
Θεογονία, στ. 526-534



Κι αυτό το όρνιο ο γιος της Αλκμήνης της ομορφοστράγαλης
ο δυνατός,
ο Ηρακλής, το σκότωσε και τούτη την κακιά αρρώστια
απομάκρυνε
από το γιο του Ιαπετού κι από τα πάθη του τον ελευθέρωσε,
όχι χωρίς τη θέληση του Δία που κυβερνά ψηλά,
για να΄ ναι η δόξα του Ηρακλή του Θηβογεννημένου
ακόμη μεγαλύτερη από πριν πάνω στη γη που πλήθος τρέφει ανθρώπους.
Αυτήν σεβόμενος τιμούσε το γιο του τον επιφανή.
και την οργή του που ΄χε πριν την έπαψε, κι ας ήταν θυμωμένος
που ο Προμηθέας τον παντοδύναμο το γιο του Κρόνου
παράβγαινε στις γνώμες


           Η Θεογονία καταλήγει σε μια γενική αποθέωση κι ο Ηρακλής θεοποιείται: ανεβαίνει στον Όλυμπο και παίρνει για γυναίκα του την Ήβη.

 βην δ λκμνης καλλισφρου λκιμος υἱός,         
ς ρακλος, τελσας στονεντας ἀέθλους,
παδα Δις μεγλοιο κα ρης χρυσοπεδλου,
αδοην θτ κοιτιν ν Ολμπ νιφεντι,
λβιος, ς μγα ργον ν θαντοισιν νσσας
ναει πμαντος κα γραος ματα πντα.                           
Θεογονία, στ. 953-958



Και της Αλκμήνης με τους ωραίους αστραγάλους ο ρωμαλέος γιος,
ο κραταιός Ηρακλής, αφού εκτέλεσε άθλους πολυστέναχτους,
σεβάσμια πήρε ομόκλινη στο χιονισμένο Όλυμπο την Ήβη,
της χρυσοπέδιλης της Ήρας κόρη και του μεγάλου Δία,
ο ευτυχισμένος, που έργο μεγάλο στους αθάνατους μέσα επιτέλεσε,
τώρα ανάμεσα στους αθανάτους κατοικεί άβλαπτος και αγέραστος για πάντα.


ΑΣΠΙΣ ΗΡΑΚΛΕΟΥΣ

          Το «Ασπίς Ηρακλέους», ποίημα που αποδίδεται στον Ησίοδο, αναφέρεται στην ασπίδα που κατασκεύασε ο ΄Ηφαιστος με εντολή του Δία για τον Ηρακλή, ώστε να αντιμετωπίσει τον Κύκνο, γιο του θεού ΄Αρη. Είναι η μόνη περίπτωση στην οποία ο ήρωας αγωνίστηκε με πανοπλία πολεμιστή.
Ο Κύκνος, γιος του Άρη, είναι θεσσαλός ήρωας. Στην Ασπίδα τοποθετείται κοντά στις Παγασές, όχι μακριά από τον Άναυρο. Ο Απόλλωνας των Παγασών είναι θυμωμένος μαζί του, γιατί ο Κύκνος ληστεύει τους προσκυνητές που περνάν από τη Θεσσαλία πηγαίνοντας για τους Δελφούς. Ο Ηρακλής και ο Ιόλαος συναντούν τον Κύκνο και τον πατέρα του Άρη στο εσωτερικό του ιερού του Απόλλωνα στις Παγασές. Ο Ηρακλής απαιτεί από τον Κύκνο να τον αφήσει να συνεχίσει το δρόμο του προς τον Κήυκα, το βασιλιά της Τραχίνας. Ο Κύκνος προκαλεί σε μονομαχία και ο Ηρακλής τον σκοτώνει. Ο Άρης ρίχνει το δόρυ του ενάντια στον Ηρακλή, αλλά η Αθηνά σώζει τον ήρωα, ο οποίος με τη σειρά του βρίσκει την ευκαιρία να χτυπήσει τον Άρη. Ο Άρης αποσύρεται στον ουρανό, ενώ ο Ηρακλής γυμνώνει τον Κύκνο από τα όπλα του. Ο Κήυκας θάβει με τιμές τον Κύκνο, ο οποίος ήταν γαμπρός του, αλλά ο Απόλλωνας, οργισμένος ακόμη, κάνει τον Άναυρο να πλημμυρίσει και να αφανίσει τον τύμβο του. 


δ θε δμηθεσα κα νρι πολλν ρστ
Θβ ν πταπλ διδυμονε γενατο παδε,
ο καθ μ φρονοντε· κασιγντω γε μν στην·                   
τν μν χειρτερον, τν δ α μγ μενονα φτα,
δεινν τε κρατερν τε, βην ρακληεην·
τν μν ποδμηθεσα κελαινεφι Κρονωνι,
τν δ ρα φικλα δορυσσόῳ μφιτρωνι,
κεκριμνην γενεν· τν μν βροτ νδρ μιγεσα,                    
τν δ Δι Κρονωνι, θεν σημντορι πντων.
ς κα Κκνον πεφνεν, ρητιδην μεγθυμον.
ερε γρ ν τεμνει κατηβλου πλλωνος
ατν κα πατρα ν ρην, ατον πολμοιο,
τεχεσι λαμπομνους σλας ς πυρς αθομνοιο,                  
στατ ν δφρ·

Ασπίς Ηρακλέους, στ. 48-61

Κι εκείνη έχοντας με θεό ενωθεί και μ΄ άντρα εξοχότατο πολύ
στη Θήβα μέσα την εφτάπυλη δίδυμα γέννησε παιδιά,
που ίδιο φρόνημα δεν είχαν, κι ας ήτανε αδέρφια.
τον ένα τον γέννησε κατώτερο, τον άλλο πάλι πολύ ανώτερο άντρα,
δεινό και κρατερό, το δυνατό Ηρακλή.
τον ένα αφού υποτάχθηκε στο μαυροσύννεφο το γιο του Κρόνου,
ενώ τον Ιφικλή αφού υποτάχθηκε στο δορισείστη Αμφιτρύωνα
-γενιές που διέφεραν- τον ένα σμίγοντας μ΄ άντρα θνητό,
τον άλλο με το γιο του Κρόνου Δία, τον αρχηγό όλων των θεών.
αυτός τον Κύκνο σκότωσε, το γενναιόκαρδο το γιο του Άρη.
Γιατί τους βρήκε στο τέμενος του Απόλλωνα που από μακριά τοξεύει,
αυτόν και τον πατέρα του, τον Άρη, τον αχόρταγο για πόλεμο,
ν΄ αστράφτουν με τα όπλα τους σαν της φωτιάς που καίει τη λάμψη,
όρθιους σε δίφρο μέσα. 

ΗΡΟΔΟΤΟΣ
Η καταγωγή των Σπαρτιατών βασιλέων ανάγεται χωρίς διακοπή στον Ηρακλή, τον ήρωα της δωρικής φυλής.

τοτοισι σαν μν νυν κα λλοι στρατηγο κατ πλιας κστων, δ θωμαζμενος μλιστα κα παντς το στρατεματος γεμενος Λακεδαιμνιος ν Λεωνδης ναξανδρδεω το Λοντος το Ερυκρατδεω το ναξνδρου το Ερυκρτεος το Πολυδρου το λκαμνεος το Τηλκλου το ρχλεω το γησλεω το Δορσσου το Λεωβτεω το χεστρτου το γιος το Ερυσθνεος το ριστοδμου το ριστομχου το Κλεοδαου το λλου το ρακλος, κτησμενος τν βασιληην ν Σπρτ ξ προσδοκτου.
Ηρόδοτος 7, 204

Οι στρατιωτικές αυτές μονάδες είχαν βέβαια τους στρατηγούς τους, η κάθε πόλη τον δικό της, αλλά εκείνος που είχε το μεγαλύτερο κύρος και που ήταν ο γενικός αρχιστράτηγος ήταν ο λακεδαιμόνιος Λεωνίδας, γιος του Αναξιμανδρίδη, γιου του Λέοντος, γιου του Ευρυκρατίδα …γιου του Ύλλου, γιου του Ηρακλή. Αυτός απέκτησε την εξουσία στη Σπάρτη χωρίς να το περιμένει.


ΠΡΟΔΙΚΟΣ ΚΕΙΟΣ
O Πρόδικος ο Κείος (5ος-4ος π.Χ. αι.) ήταν από τους σημαντικότερους σοφιστές της αρχαιότητας. Στον Πρόδικο αποδίδεται η περίφημη αφήγηση για τον Ηρακλή στο δίστρατο όπου υπάρχει και ο διάλογος του τελευταίου με την Αρετή και την Κακία.Προσπαθώντας να πείσει τον Αρίστιππο να είναι εγκρατής, ο Σωκράτης, ανάμεσα στα υπόλοιπα επιχειρήματα και τεκμήρια, αξιοποιεί τη γνωστή αφήγηση του Πρόδικου για τη συνάντηση του Ηρακλή με την Αρετή και την Κακία, απόσπασμα της οποίας ακολουθεί.


κα Πρδικος δ σοφς ν τ συγγρμματι τ περ ρακλους, περ δ κα πλεστοις πιδεκνυται, σατως περ τς ρετς ποφανεται, δ πως λγων, σα γ μμνημαι. φησ γρ ρακλα, πε κ παδων ες βην ρμτο, ν ο νοι δη ατοκρτορες γιγνμενοι δηλοσιν ετε τν δι’ ρετς δν τρψονται π τν βον ετε τν δι κακας, ξελθντα ες συχαν καθσθαι ποροντα ποτραν τν δν τρπηται·κα φανναι ατ δο γυνακας προσιναι μεγλας, τν μν τραν επρεπ τε δεν κα λευθριον φσει, κεκοσμημνην τ μν σμα καθαρτητι, τ δ μματα αδο, τ δ σχμα σωφροσν, σθτι δ λευκ, τν δ’ τραν τεθραμμνην μν ες πολυσαρκαν τε κα παλτητα, κεκαλλωπισμνην δ τ μν χρμα στε λευκοτραν τε κα ρυθροτραν το ντος δοκεν φανεσθαι, τ δ σχμα στε δοκεν ρθοτραν τς φσεως εναι, τ δ μματα χειν ναπεπταμνα, σθτα δ ξ ς ν μλιστα ρα διαλμποι· κατασκοπεσθαι δ θαμ αυτν, πισκοπεν δ κα ε τις λλος ατν θεται, πολλκις δ κα ες τν αυτς σκιν ποβλπειν.

Ξενοφώντος Απομνημονεύματα, 2.1.21-23

Και ο Πρόδικος ο σοφός στο σύγγραμμά του σχετικά με τον Ηρακλή, που βέβαια το δείχνει σε πάρα πολλούς, επίσης την ίδια γνώμη έχει για την αρετή μιλώντας κάπως έτσι, όσο θυμάμαι. Λέει δηλαδή ότι ο Ηρακλής όταν από την παιδική ηλικία προχωρούσε προς την εφηβική, κατά την οποία οι νέοι αυτοκυριαρχούνται  και φανερώνουν αν θα πάρουν στη ζωή τους είτε το δρόμο προς την αρετή είτε το δρόμο προς την κακία, βγήκε έξω και καθόταν ήσυχα μη ξέροντας προς ποιον από τους δυο δρόμους να στραφεί. Του φάνηκε τότε ότι πήγαν κοντά του δυο γυναίκες μεγαλόσωμες, η μία ήταν όμορφη στην εμφάνιση και ελευθέρια στη φύση της, στολισμένη στο σώμα με την καθαρότητά του, στα μάτια με την αιδημοσύνη της, στο παράστημα  με τη σωφροσύνη της και με ενδύματα λευκά. Η άλλη ήταν θρεμμένη, ώστε να είναι πολύσαρκη και απαλή, στολισμένη στην επιδερμίδα της, ώστε να νομίζει ότι φαίνεται πιο άσπρη και πιο κόκκινη από την πραγματικότητα, με παράστημα, ώστε να νομίζει ότι είναι ψηλότερη από το φυσικό της ανάστημα, με μάτια τεντωμένα και με ενδυμασία τέτοια, από την οποία μπορούσε να λάμπει η ομορφιά της. Εξέταζε συχνά τον εαυτό της, πρόσεχε αν τη βλέπει και κάποιος άλλος και πολλές φορές έριχνε και μια ματιά και στη σκιά της.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου